قراملکی

تحقق اخلاق پزشكي به ديگر مسائل اخلاقي در جامعه وابسته است

خبرگزاري "مهر" - گروه دين و انديشه : بحث اخلاق پزشكي در طب جديد داراي تاريخچه اي طولاني است كه با توجه به پيشرفت سريع علوم زيستي و پزشكي اهميتي روز افزون پيدا كرده است. كارشناسان حوزه اخلاق پزشكي درباره ضرورتها و بايسته هاي بحث اخلاق پزشكي در گفتگو با گروه دين و انديشه "مهر" در اين خصوص نظراتي ابراز كردند كه مشروح آن پيش روي خوانندگان قرار مي گيرد .

خبرگزاري "مهر" - گروه دين و انديشه : بحث اخلاق پزشكي در طب جديد داراي تاريخچه اي طولاني است كه با توجه به پيشرفت سريع علوم زيستي و پزشكي اهميتي روز افزون پيدا كرده است. كارشناسان حوزه اخلاق پزشكي درباره ضرورتها و بايسته هاي بحث اخلاق پزشكي در گفتگو با گروه دين و انديشه "مهر" در اين خصوص نظراتي ابراز كردند كه مشروح آن پيش روي خوانندگان قرار مي گيرد .

 گسترش اخلاق پزشكي جامعه را با مسائل كاربردي مواجه مي كند

دكتر باقر لاريجاني، رئيس مركز تحقيقات اخلاق و تاريخ پزشكي، درباره كارآمدي بحثهاي اخلاق پزشكي و دوري از مسائل صرف انتزاعي به خبرنگار گروه دين و انديشه "مهر" گفت : هدف ما در بحثهاي اخلاق پزشكي ارائه مباحث انتزاعي نيست بلكه ما نيازمند ارائه راهكارهاي عملي هستيم اما بايد توجه داشت كه بدون پشتوانه مباحث نظري اجراي عملي آنها ميسر نيست. ما اگر به طور مثال در بحث سقط جنين مباني نظري را درست طراحي نكنيم نمي توانيم بحثهاي عملي داشته باشيم.  بحث سقط جنين از بحثهاي بسيار پيچيده و مفصل است. بحث پيوند اعضاء كه در كشور ما به صورت عملي به كار مي رود نيز به مباني نظري احتياج دارد. اخلاق پزشكي بحثهاي نظري مفصلي دارد كه منجر به كدها و قوانيني مي شود.

دكتر لاريجاني با تاكيد بر معارف اسلامي در بحث اخلاق پزشكي گفت : ما علي رغم معارف پيشرفته اسلامي كه داريم هنوز نتوانستيم در مرحله عملي از منظر اسلامي به مباحث اخلاق پزشكي بپردازيم و در اين باره هنوز سكوت كرديم و بحثهاي روشني نداريم. به نظر مي رسد كار بسيار گسترده اي درباره اخلاق پزشكي در كشور بايد صورت گيرد و اين حركت قطعا با زايندگي روبروست و مي تواند اخلاق پزشكي را در جامعه با مسائل كاربردي مواجه سازد.

وي در ادامه افزود: اخلاق موسسات درماني، اخلاق پزشكان و اخلاق در پژوهش پزشكي سه موضوع حائز اهميت در جامعه ماست. بايد همواره متذكر شد كه مباحث اخلاق پزشكي از مباحث زنده اي هستند و بستگي به اين دارد كه چه كسي در كجا و از چه منظري به آن نگاه كند؟ براي دانشجوي طب، رفتار با بيمار بسيار اهميت دارد. محققي كه مي خواهد با انسان كار كند بايد دانش اخلاقي رفتار با انسان را پي گيري كند.

دكتر لاريجاني ضمن تاكيد بر كارآمدي بحث اخلاق پزشكي در جامعه پزشكان و توده مردم گفت : در بسياري از كشورهاي جهان در زمينه اخلاق پزشكي مجلاتي منتشر مي شود و كتابهاي بسياري نيز تاليف مي شود. ما نيازمند كار بسيار و ايجاد گروه هاي علمي موفق در جامعه هستيم. خوشبختانه در زمينه تاسيس دپارتمان اخلاق پزشكي كارهايي صورت گرفته است.همچنين در اكثر دانشگاه ها گروهاي اخلاق پزشكي داريم . مركز تحقيقات اخلاق پزشكي در دانشگاه تهران نيز داير كرديم. زمينه هايي براي تحقيقات شروع شده و در مجموع در زمينه دانش اخلاق پزشكي تلاشهايي در حال انجام است كه اميدواريم اين تلاشها گسترش يابد.  اخلاق پزشكي يك علم ميان رشته اي است و لازم است كه اين رشته در دانشهاي مختلفي مانند فلسفه و حقوق مطرح شود .

رئيس مركز تحقيقات اخلاق و تاريخ پزشكي افزود : آينده اخلاق پزشكي آينده مبهمي در كشور ما نيست. اين رشته جوان است  و ما بايد بسترهاي جديدي را ايجاد كنيم كه بحث اخلاق پزشكي در كشور گسترش يابد. ما زمينه كاري خوبي در اين موضوع داريم. ما با تعدادي از همكاران براي آماده كردن طرح اوليه شبكه اخلاق پزشكي تلاش كرديم. آقاي دكتر پارساپور از همكاران نزديك اينجانب براي تدوين اين پيشنهاد بودند. گرچه ما به صورت متدولوژيك به SWOT  نپرداختيم ولي چهارچوب SWOT به عنوان پيش نويس كار پيشنهاد شد كه بعدها از آن چهارچوب در بحث هاي استراتژيك در زمينه اخلاق پزشكي استفاده كرديم كه در ادامه به آن خواهيم پرداخت. خوشبختانه در سال هاي اخير دانشگاهها توانمنديهاي زيادي پيدا كرده اند. ما خوشحاليم كه در دانشگاه علوم پزشكي تهران مركز تحقيقات اخلاق و تاريخ پزشكي در كنار موزه ملي پزشكي كشور تاسيس شده است. 
 

 تحقق اخلاق پزشكي به ديگر مسائل اخلاقي در جامعه وابسته است 

پروفسور داريوش فرهود، عضو كميته اخلاق در ژنتيك پزشكي سازمان جهاني بهداشت در ژنو در گفتگو با خبرنگار گروه دين و انديشه "مهر" درباره جايگاه و ضرورت توجه به اخلاق پزشكي در جامعه اظهار داشت : اخلاق تنها بحثي است كه به نياز انسان امروز ما پاسخ مي دهد اما اخلاق تنها به پزشكي محدود نمي شود. اخلاق بعنوان آيين نامه اي است كه انسان موظف است بلحاظ انسان بودن، آن موارد را رعايت كند. چرا كه انسان بواسطه دوري از فضايل و از بين بردن حق و حقوق انساني به دست خويش  و براي بازگشت به كرامت واقعي و حقيقي انساني به اخلاق نيازمند شده است. به همين دليل امروزه در يونسكو در بسياري از موارد به بحث اخلاق توجه جدي مي شود. در حرفه شما خبرنگاران نيز در يونسكو موضوعي به نام اخلاق خبر رساني و اطلاع رساني وجود دارد. بنابراين بحث اخلاق كه سازمان يونسكو آن را بصورت جدي پيگيري مي كند بحثي ضروري است.

پروفسور فرهود تأكيد كرد: من معتقدم در جايي كه قانون به انتها مي رسد و سخني ندارد و يا حتي پيش بيني براي آن نشده است بحث اخلاق با گستردگي وجودي كه دارد آغاز مي شود. به همين دليل است كه ما تنها نبايد به اخلاق پزشكي توجه كنيم بلكه ديگر موارد نيز قابل توجه است. 

وي افزود: وقتي ما در جامعه اي زندگي مي كنيم كه آموزه هاي ديني در آن اهيت دارند چرا مباحث اخلاقي  را جدي تلقي نمي كنيم. تمام پيامهاي پيامبران و انبياء و اولياء اخلاقي بوده است. اما  در جامعه اي كه مابقي مسائل رعايت نشود، بحث اخلاق پزشكي هم رعايت نمي شود. اخلاق بايد در همه جا حاكم باشد.  اينكه آب و محيط زيست از بين مي رود تنها يك دليل دارد و آن عدم توجه به اخلاق است. 

پروفسور فرهود در پاسخ به اين پرسش كه تحقق دپارتمان اخلاق پزشكي در ايران چه تأثيري بر بحث اخلاق پزشكي خواهد داشت ، گفت : در صورتيكه چنين دپارتماني با همكاري چندين رشته تخصصي مانند فلسفه، الهيات، فقه، جامعه شناسي، روانشناسي و پزشكي، تأسيس شود ، ما مي توانيم بگوييم كه اين رشته را نظام مند كرده ايم. چرا كه در دنياي امروز تمام مسائل علمي فقط در محافل آكادميك جريان اصولي را مي پيمايد. در بسياري از كشورهاي ديگر دپارتمان اخلاق پزشكي وجود دارد و كارهاي بسياري نيز در اين زمينه ارائه كرده اند.

عضو انجمن ايراني اخلاق در علوم و فناوري در پايان يادآورشد : مهمترين مانع براي تحقق اخلاق پزشكي بصورت نظام مند ، عدم هماهنگي ميان صاحب نظران و دپارتمانهاي علمي است. براي بر طرف  كردن چنين مشكلي نياز جدي به يك فعاليت نظام مند داريم. 
 

 وجدان شخصي مبناي اخلاق پزشكي نيست

دكتر عليرضا پارساپور، دبير مركز تحقيقات اخلاق و تاريخ پزشكي، درباره دلايل عدم كارآمدي اخلاق پزشكي در كشور اظهار داشت : تا زماني كه ما نتوانيم در اين زمينه افراد متخصصي را تربيت كنيم كه دغدغه آنها اخلاق پزشكي باشد ما نمي توانيم اين رشته را در دانشگاه ها نهادينه كنيم. يكي از مهمترين گامهاي ما بايد اين باشد كه افرادي را انتخاب و به صورت تخصصي آموزش دهيم كه تمام وقت در اين زمينه تلاش كنند. با تحقق چنين هدفي مي توانيم در بعد تئوريك با مشكلات كمتري روبرو شويم.

دكتر پارساپور در ادامه سخنانش به بعد عملي اشاره كرد و گفت : دانشجويان پزشكي ما در زمان تحصيل خيلي با مباحث اخلاق پزشكي آشنا و توجيه نيستند. اكثرا آن چيزي را كه مبناي قضاوت قرار مي دهند، وجدان شخصي اين افراد است.  لذا اين قضيه نمي تواند مبناي اخلاق پزشكي باشد.

وي در پاسخ به اين پرسش كه جايگاه آموزشي اخلاق پزشكي در كدام يك از دپارتمانهاي پزشكي و يا الهيات و فلسفه باشد به خبرنگار "مهر" گفت : هر دو نوع آموزش در دپارتمانهاي پزشكي و يا الهيات و فلسفه مورد توجه قرار دارد و مي تواند موثر نيز باشد. دپارتمانهايي هستند كه از مبناي پزشكي به اين قضيه نگاه مي كنند و همين طور دپارتمانهايي نيز از منظر حقوق و فلسفه به اين مسائل مي پردازند. اما آنچه كه مسلم است هيچ كدام از اين نهادها نمي توانند به بحث اخلاق پزشكي به تنهايي بپردازند.

دكتر پارساپور تاكيد كرد: ما اگربخواهيم يك قضاوت جامع دربحث اخلاق پزشكي داشته باشيم بايد يك گروه مشتركي از رشته هاي مختلف تشكيل دهيم تا بتوانيم به تصميم گيري هماهنگي برسيم و در گام هاي بعدي اخلاق پزشكي را به سطوح مختلف محافل علمي انتقال دهيم. ما فعلا تلاشمان را در سطح بضاعتمان پيگيري مي كنيم. مباحث اخلاقي از جمله مسائلي است كه افراد علاقمند در آن بسيار اندك است ،خصوصا  درعلوم پزشكي چندان با اقبال مواجه نمي شود. از طرف ديگر ، عموم جامعه با مسائل اخلاقي درگير و به آن نياز دارند. لذا ما نيازمند زمان زيادي هستيم كه بتوانيم به لايه هاي مختلف محافل علمي اين علوم را انتقال دهيم .

دكتر پارساپور يكي ديگر از موارد برجسته شدن بحث اخلاق پزشكي را افزايش مطالبات جامعه و حق انتخابي كه از سوي بيماران انجام مي شود دانست و گفت : ما قطعا نمي توانيم يك نسخه اي را تجويز و همان را اعمال نماييم. خيلي از مسائلي كه در اخلاق پزشكي مطرح است در بحث درماني مطرح نمي شود ما ترجيح مي دهيم مسائلي را كه در اخلاق پزشكي مطرح است  به صورت كدهايي ارائه دهيم كه يك پزشك بداند كه در قبال بيمار چه بايد بكند و تصميم گيريهايش را اعمال كند.

 
گرفتاري جامعه ما عدم رعايت اخلاق حرفه اي در موسسات پزشكي است 

دكتر احد فرامرز قراملكي، مدير گروه اخلاق دانشكده الهيات دانشگاه تهران، در گفتگو با خبرنگار گروه دين و انديشه "مهر" درباره جايگاه و ضرورت، اهميت  اخلاق پزشكي در جامعه اظهار داشت : كارهايي كه تا به حال درباره اخلاق پزشكي انجام شده با جهت گيري اخلاق پزشكان و اخلاق پرستاران است. به عبارتي اخلاق كار است. اما اخلاق موسسات پزشكي تا كنون كار نشده است. اگر جهت گيري به سمت اخلاق بيمارستانها، موسسات درماني، درمانگاه ها و دانشگاه هاي پزشكي باشد با نتايج قابل توجهي روبرو خواهيم شد.

دكتر قراملكي مهم ترين گرفتاري جامعه ما را عدم رعايت اخلاق حرفه اي در موسسات پزشكي دانست و گفت : پرداختن و توجه به اين امر يك ضرورت اجتماعي است. بنابراين  اخلاق پزشكي را نبايد تنها با رويكرد منابع انساني مورد توجه قرار داد ، بلكه اين توجه بايد  با رويكرد استراتژيك توام باشد. به عبارت ديگر، مباحث صرفا به تحليلهاي منطقي و انتزاعي محدود نشود بلكه فراتر از آن به تحليل مسايل عيني بنگاه ها و سازمانها نيز پرداخته شود.

مدير گروه اخلاق دانشگاه تهران خاطر نشان كرد : اخلاق پزشكي كه اينك در برخي از محافل علمي ما مورد توجه قرار گرفته بيشتر به خلق و خوي پزشكان و پرستاران مي پردازد. به عبارت ديگر ، منابع انساني را مورد توجه قرار داده است. مروجان بحث اخلاق پزشكي مي بايست ديدگاه سازماني بر اخلاق پزشكي داشته باشند. چرا كه اخلاقي بودن سازمان يك بحث است و اخلاقي بودن افراد آن سازمان بحث ديگري است. ما معتقديم تا سازمان اخلاق نباشد، اخلاقي بودن افراد مشكل دارد.

وي در پاسخ به اين پرسش كه اخلاق پزشكي در جهت آموزش و ترويج مي بايست در دپارتمانهاي الهيات و فلسفه باشد يا دانشكده هاي پزشكي گفت : در هر دو امكان دارد.  چرا كه رشته اخلاق پزشكي رشته اي ميان رشته اي است، اينكه در كجا قرار گيرد ضرورت خاصي ندارد. بلكه مي بايست در تاسيس اين رشته مطالعات و روشهاي ميان رشته اي مورد توجه قرار گيرد.

دكتر قراملكي در پايان تصريح كرد : اقدامات و فعاليتهاي كارگاه هايي كه به بحث اخلاق پزشكي مي پردازند اگر ميان هنجارها و اخلاق تمايز نداشته باشند با مشكل روبرو مي شوند. چرا كه هنجارهاي وابسته به حرفه با اخلاق حرفه اي تمايز دارد. 
 

جامعه علمي كانون توجه مباحث اخلاق زيستي و پزشكي باشد 

دكتر محمد حسين صنعتي، رئيس پژوهشگاه ملي مهندسي ژنتيك و زيست فناوري، ضمن اشاره به تحولات چند سال اخير درباره مباحث اخلاق اظهار داشت : ما طي چند سال اخير شاهد توجه به موضوع اخلاق با زير مجموعه هاي اخلاق پزشكي، اخلاق علم و اخلاق فناوري و برگزاري كارگاههاي تخصصي در اين زمينه بوديم، فضاي جامعه ايران توجه بسياري به اين موضوعات دارد.

دكتر صنعتي تاكيد كرد : با توجه به چنين زمينه فكري بسيار ارزشمند و قوي كه در باور اجتماعي ما وجود دارد و از طرفي با توجه به اين كه اعتقادات مذهبي ما هم بر اين مسئله تاكيد دارد بايد فعاليت بيشتري در زمينه مسائل اخلاقي و فناوري در كشور انجام مي داديم كه تصور مي كنم در اين زمينه پيشرفت خوبي نداشتيم.

وي در ادامه اظهار داشت : ما نيازمند عامل محركي براي ايجاد، تعامل و فعاليت علمي در زمينه هاي اخلاق زيستي و پزشكي هستيم و جامعه علمي مي بايست در كانون توجه مباحث اخلاق زيستي و پزشكي باشد. اخلاق پزشكي اگرچه به مردم هر قوم و منطقه اي نزديك است اما مي بايست اخلاق علمي را در جامعه از هر جهت نهادينه كرد. اخلاق موضوع يكسويه نيست بلكه نيازمند همكاري و همدلي با ديگر نهادهاي جامعه است.

دكتر صنعتي در پاسخ به اين پرسش كه بحث اخلاق در بسياري از كشورها دپارتمان هاي ويژه اي در دانشگاه ها دارد، اما دانشگاه هاي ما فاقد چنين دپارتماني هستند در تحقق چنين هدفي و يا تاسيس رشته اي دانشگاهي در اين زمينه فعاليت شده است اظهار داشت : يكي از اهدافي كه ما در كنگره بين المللي اخلاق زيستي در تهران برگزار كرديم ايجاد دپارتماني در خصوص اخلاق زيستي است. هدف ما در اين كنگره كمك به ايجاد حساسيت ها و روشن شدن و مشخص كردن موضوع براي مسئولين و متخصصين است و خوشبختانه به اين دستاورد نيز رسيديم.


 تاسيس دپارتمان اخلاق پزشكي ضرورتي اجتناب ناپذير است 

دكتر عليرضا موسوي جراحي، عضو كميته كشوري اخلاق در پژوهش پزشكي، در گفتگو با خبرنگار گروه دين و انديشه "مهر" درباره ضرورت اخلاق پزشكي  اظهار داشت : اخلاق در پژوهش پزشكي ارتباطي ميان محقق - كه لزوما مي تواند حتي پزشك هم نباشد - و سوژه هاي انساني است. فرق بين اخلاق در پژوهش پزشكي و طبابت اين است كه در اين فرايند پزشك يك امر مشخصي را مداوا مي كند، اما در پژوهش پزشكي محقق امر نامعلومي را مشخص مي كند. لذا آن سوژه انساني لزوما مي تواند از آن تحقيق نفع نبرد اما در اخلاق پزشكي بيمار به دنبال نفع و بهبودي است. 

وي روند بحث اخلاق پژوهش پزشكي در ايران را بعد از انقلاب سريع دانست و گفت : پس از انقلاب به صورت جدي بحث اخلاق پژوهش پزشكي مطرح شد. در سال 77 در زمان دكتر فرهادي وزير بهداشت و درمان طرح نگارش كدهاي اخلاقي انجام گرفت. 28 كد اخلاقي نوشته شد كه عمدتا كدهاي هلسينكي بود. اما يكي از اصلها اين بود كه تحقيقات نبايد قوانين اسلامي را مخدوش سازند. در آن زمان ابلاغيه كميته هاي اخلاقي به دانشگاه ها نيز ارائه شد كه دانشگاه ها از اين پس موظفند كه كدهاي اخلاقي را رعايت كنند.

عضو كميته كشوري اخلاق در پژوهش پزشكي در ادامه سخنانش ضمن اشاره به الزام نشريات تحقيقاتي به درج اظهاريه اخلاقي گفت : يكي از مسائلي كه امروزه در بسياري از نشريه هاي علمي خارج از كشور رعايت مي شود اين است كه محقق و پزشك  به رعايت اخلاقي التزام داشته باشند. تقريبا در مجلات ايراني هم اين مسئله رعايت شده است.

وي اقبال جامعه پزشكان به كميته هاي اخلاق در دانشگاه ها را مناسب ارزيابي كرد و  اظهار داشت : هم اينك تمامي مراكز كه تحت نظر وزارت بهداشت و درمان فعاليت مي كنند، كميته ها اخلاق دارند و ملزمند كه اين كدها را رعايت كنند.

دكتر موسوي خاطر نشان ساخت : وقتي كميته هاي اخلاقي مي توانند كارآمد باشند كه تجربه كافي داشته باشند. اما كميته ها در ايران جوان هستند و اغلب افراد هنوز به مسائل آگاهي دقيق و علمي ندارند و عدم آگاهي يكي از بزرگترين ضعفهاي ماست .

وي يكي ديگر از مشكلات اخلاق در پژوهش را عدم همدلي و هماهنگي ميان پزشكان و كميته هاي اخلاقي دانست و گفت : اغلب پزشكان تصور مي كنند كميته اخلاق سد ديگري در مقابل تحقيقات آنهاست. در حالي كه اين شبهه اي بيش نيست و تمام تلاش ما در جهت ارتقاء سطح كيفي تحقيق آنهاست.

عضو كميته كشوري اخلاق در پژوهش پزشكي در پايان تاكيد كرد : در كشورهاي خارج يك رشته اخلاق پزشكي داريم اما در ايران ما از داشتن فارغ التحصيلان رشته اخلاق پزشكي محروم هستيم. در آن كشورها معمولا فيلسوف، متخصص الهيات، روانشناس و جامعه شناس و پزشك با يكديگر همراه و همدلانه فعاليت مي كنند. 
 

 رعايت اخلاق در پژوهش پزشكي امروزه جزو مسائل بنيادين به شمار مي رود 

دكتر حسين ملك افضلي، رئيس كميته كشوري اخلاق در پژوهش پزشكي در گفتگو با خبرنگار گروه دين و انديشه "مهر"  اظهار داشت : امروزه اخلاق پزشكي در همه كشورها مورد توجه قرار گرفته و در همه كشورها يك قوانين كلي و ملي و الزامي به وجود آمده است.

وي درباره رعايت اخلاق در پژوهش در پروژه هايي كه سوژه انساني در آن موجود باشد گفت : در هر كشوري نيز هرگونه تحقيقي كه سوژه انساني در آن باشد بايد به تاييد كميته اخلاق كشوري نيز رسيده باشد. در اين ارتباط قوانين و كدهاي اخلاقي تصويب شده و هم اين كه رشته هاي مهمي نيز تاسيس شده است. رشته اخلاق پزشكي رشته بين رشته اي است كه افراد مختلفي مانند حقوقدانان،  فيلسوفان و متالهان و پزشكان در آن شركت مي كنند.

رئيس كميته كشوري اخلاق در پژوهش پزشكي درباره ناكارآمدي بحث اخلاق در پژوهش پزشكي اظهار داشت : مشكلات ما تا سال 1378 كه كدهاي اخلاقي نداشتيم دو چندان بود. چرا كه وقتي صحبت از اخلاق در پژوهش مطرح مي شد يك نوع مفهوم عام و مبهمي به ذهن متبادر مي شد. در آن  زمان براي كسي اين موضوع به صورت روشن و عيني مشخص نبود. چرا كه ما نيازمند به يك تعريف جامع و روشني بوديم . همچنين بحث ساختار نيز مهم است. وقتي كه  كدها تعريف شد بر اين كدها مي بايست نظارت و ارزشيابي وجود داشته باشد. ما اكنون كميته هاي ملي و دانشگاهي در كشور داريم كه در مراكز فعاليت مي كنند و تركيب اين كميته ها نيز مشخص است. افرادي متشكل از حقوقدان، روحاني، پزشك و حتي يك فرد عادي نيز در اين كميته ها شركت دارند.

وي يكي ديگر از مشكلات اخلاق در پژوهش پزشكي را مسئله نظارت  دانست و گفت : نظارت در كشور ما ضعيف نيست اما در بحث اخلاق در پژوهش گفته مي شود كه كميته هاي اخلاقي بايد مستقل باشند و اعضاي اين كميته نبايد وامدار ديگري باشند. متاسفانه كميته هاي ما از نظر مالي مستقل نيستند و تابع دانشگاه هستند و افرادي كه در دانشگاه ها هستند نيز تابع دانشگاه هستند. بنابراين كميته هاي اخلاق ما بايد از افراد آزاد و مستقل كه محدود نباشند تشكيل شده باشد.

دكتر ملك افضلي برخورد جامعه پزشكان را نسبت به اخلاق در پژوهش در گذشته چندان روشن و عيني ندانست و گفت : اخلاق در پژوهش طي ده سال پيش يك مقوله كاملا ذهني بود و افراد به واسطه وجدان شخصي و اخلاقيات و اعتقادات شخصي عمل مي كردند. در اين چند ساله ما شاهد تحول چشمگيري در مسائل اخلاق در پژوهش پزشكي بوديم. به طور مثال امروزه در معاونت پژوهشي وزارت بهداشت 4 هزار پروژه داريم كه 15 درصد وارد كميته اخلاق در پژوهش مي شود.

دكتر ملك افضلي تشكيل دپارتمانهاي عمومي اخلاق پزشكي در دانشكده هاي پزشكي را گام مثبتي دانست و گفت : قبل از اينكه يك دپارتمان تخصصي و مستقل در اين زمينه تشكيل دهيم مي بايست به فكر تربيت نيروهاي انساني باشيم. مشكل ما عدم نيروي انساني است ما از سال گذشته به آموزش عده اي از پزشكان در زمينه اخلاق پزشكي پرداختيم. همچنين كارگاه هايي را تشكيل داديم. به هر حال  به صورت رسمي و غير رسمي در حال فعاليت هستيم و اميدواريم اين حركتها در آينده اي نه چندان دور نتيجه بخش شود.

رئيس كميته كشوري اخلاق در پژوهش پزشكي در پايان اظهار داشت : آينده اخلاق پزشكي در كشور ما بستگي به تلاش افراد علاقمند و متعهد و عالم دارد. ما از نظر منابع اخلاقي در فرهنگ اسلامي غني هستيم و مي بايست از گروه هاي مختلف كه بر مسائل روز آشنايي داشته باشند نيز بيشتر استفاده كنيم.
 

 پزشكان ما با مباحث پايه و فلسفي رشته خود آشنايي ندارند 

دكتر شيوا خليلي، رئيس گروه تخصصي علم و دين مركز ملي تحقيقات علوم پزشكي كشور، درباره تربيت و آموزش پزشكان در زمينه اخلاق پزشكي اظهار داشت : در بخش آموزش و ترويج  تا وقتي كه خود اساتيد توجيه نباشند ما نمي توانيم دوره هايي را به صورت كارگاه برگزار كنيم. متاسفانه پزشكان ما به هيچ وجه آشنايي لازم با مباحث پايه و فلسفي رشته خودشان را ندارند. در حالي كه فلسفه طب سالهاست كه از مباحث مهم است . ما با برگزاري دوره هايي كه امتياز بازآموزي براي پزشك دارد اين مباحث را مي توانيم معرفي كنيم و نقاط ضعفي را كه اين افراد با آنها سالها آموزش ديدند  بررسي كنيم و از طرف ديگر مي بايست ديدگاه الهياتي ما با زبان جديد وارد مباحث جزئي شود و خلاء اي را كه وجود دارد بر طرف كند.

دكتر خليلي آموزش مباحث اخلاقي، و علم و دين در شاخه پزشكي را بسيار مهم دانست و اظهار داشت : درصد بسيار كمي از جامعه پزشكان با اين مسئله مواجه هستند و اين مباحث در شيوه آموزشهاي ما جايي نداشته و فقط وقتي كه متوجه تعارضها مي شويم يك مكث كوتاهي بر اين مسائل مي كنيم اما آن رشد علمي و جايگاه آكادميك ديگر وجود ندارد.

وي مهمترين مانع  تحقق بحث اخلاق پزشكي و علم و دين را نا آشنايي پزشكان با مباحث فلسفه طب دانست و گفت : متاسفانه گروه هاي اخلاق كارآمدي جدي در امر آموزش ندارند و اغلب همان ديدگاه هاي غرب را پي گيري مي كنند. برگزاري جلسات بدون ارائه منابع مكتوب چندان وجاهت ندارد.  تنها در آمريكاي شمالي بيش از سيصد درس دانشگاهي در زمينه علم و دين ارائه مي‌ شود و صدها مجله تخصصي و كتاب چاپ مي‌شود. گروههاي علم و دين در اكثر دانشگاههاي معتبر جهان و مراكز تحقيقاتي تشكيل شدده و يا به طور مستقل مشغول فعاليت هستند. مراكز ديني همچون واتيكان و مراكز دولتي همچون مؤسسه پيشرفت علم آمريكا از اين پژوهش ها با بودجه‌هاي قابل ملاحظه‌اي حمايت مي‌كنند.

وي تاكيد كرد : اگرچه جمهوري اسلامي ايران از همان سالهاي اول پس از انقلاب با تشكيل نهادهايي مانند ستاد انقلاب فرهنگي، دفتر همكاري حوزه و دانشگاه و ديگر مراكز مشابه در همين راستا گام برداشته است. ولي اين فعاليتها به دلايل مختلف نتوانسته است نتايج مورد انتظار را بدست آورده و  ارتباط علم ودين را در محيط دانشگاهي ايران گسترش دهد. با توجه به اين حقيقت كه امروزه در كشورهاي غربي تلاش جدي در ساختن و ارائه پارادايم جديد علمي صورت مي‌گيرد، فعال نبودن كشورهاي اسلامي در اين زمينه باعث دنباله‌روي مجدد مسلمانان در مسئله علوم دانشگاهي و مفهوم سياسي علم خواهد شد. بنابراين اين ضرورت به چشم مي‌خورد كه هرچه زوتر اقداماتي جدي براي تشكيل مراكز تحقيقاتي علم و دين و يا گروه‌هاي علم و دين در مراكز تحقيقاتي و دانشگاه ها صورت گيرد. از ويژگيهاي اساسي گروه علم و دين حضور كارشناسان ازحوزه‌هاي مختلف علم و دين مي‌باشد كه در زمينه تعامل علم و دين به پژوهش بپردازند. خبرگزاری مهر